پيشگفتار به نام خداوند بخشايندهء مهربان حمد و سپاس از آن خداوندى است كه آسمانها و زمين را آفريد . موجودات را از عدم به عرصهء وجود جلوه داد . خداوندى كه از كمال احسان ، نهال وجود بنى آدم را به لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ آبيارى و به ميوهء إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً بارور فرمود . صانعى كه جميع موجودات به زبان بىزبانى اداى ثناى بىمنتهاى او نموده و به قدم عجز و ناتوانى سپاس بىقياس او پيموده‌اند . عندليبان باغ آفرينش از هر غنچه كتابى خوانند و هر ورقى از اشجار امكان را بابى دانند . برگ درختان سبز در نظر هوشيار * هر ورقش دفتريست معرفت كردگار بعد از حمد و ثناى آفريدگار جهان ، درود او بر محمد مصطفى ( ص ) ، آن شكوفهء باغ لولاك و آن ميوهء درخت و ما ارسلناك و آن شاهد يوم مشهود و آن شفيع روز موعود و زبدهء عالم وجود باد ؛ همچنين درود و تحيّات خداوند بر عترت و اهل بيت و اولاد الطيبين و الطاهرين او باد . « 1 » پيدايش جغرافياى تاريخى « 2 » يا به تعبير ديگر « توپولومى » « 3 » ، كه شاخه‌اى از جغرافياست ، در كشور ما بيشتر از دو سه دهه نيست . كرسى اين درس در دانشكدهء الهيات با پيشنهاد آقاى دكتر منوچهر ستوده در رشتهء فرهنگ و تمدن اسلامى تأسيس شد . در نيمهء دوم دهه 1340 ش ، كتاب سرزمينهاى خلافت شرقى نوشته گاى لسترنج ، ترجمه و كم‌وبيش الگويى براى اين درس شد . بعدها به پيشنهاد گروه فرهنگ و تمدن

--> ( 1 ) . رياض السياحه ؛ ص 2 و 3 . ( 2 ) . historical geography ( 3 ) . topolomy